De bloemen in de kroon van Maria in het Lam Gods-retabel: Symboliek en Meesterlijk Detail
22 AUGUSTUS FEEST VAN DE KRONING VAN MARIA IN DE HEMEL, BETER GEKEND ALS MARIA KONINGIN
De kroon van Maria zoals Van Eyck die schilderde op het Lam Gods
Het Lam Gods-retabel, voltooid in 1432 door Hubert en Jan van Eyck, wordt algemeen beschouwd als een van de grootste meesterwerken van de Vlaamse Primitieven. Het altaarstuk, dat zich in de Sint-Baafskathedraal in Gent bevindt, bestaat uit een reeks panelen die een rijke theologische en visuele boodschap uitdragen. Een van de meest verfijnde onderdelen is het bovenregister, waar Maria centraal afgebeeld is tussen God de Vader en Johannes de Doper. Bijzonder in het oog springt haar kroon, waarin een delicate verzameling bloemen is opgenomen. Deze bloemen zijn niet louter decoratief: ze dragen diepgaande symboliek met zich mee.
Een tuin van symbolen
Maria is in het bovenregister gekroond als Hemelkoningin, zittend op een troon, gekleed in een rijk geborduurd blauw kleed. Haar kroon is een meesterwerk op zich: een juweel van gotische edelsmeedkunst, versierd met parels, edelstenen en een opvallende verzameling natuurlijke bloemen. Van Eyck schilderde deze bloemen met uiterste precisie en botanische nauwkeurigheid, wat niet alleen zijn technische kunnen toont, maar ook zijn oog voor symboliek.
Onder de bloemen die in de kroon geïdentificeerd zijn, bevinden zich onder andere de wilde akelei, het meiklokje, de witte lelie, de damastroos.
Waarom bloemen ?
In de middeleeuwse beeldtaal stond de bloemenkroon ook symbool voor een spirituele tuin of paradijs, een plek van goddelijke harmonie. Door Maria een kroon met echte bloemen te geven — in plaats van een volledig uit goud gesmede kroon — benadrukt Van Eyck haar band met de schepping, haar rol als nieuwe Eva, én haar positie als Koningin van de Hemel en Moeder van de Kerk.
Daarnaast sluit dit bloemmotief aan bij de gotische idee van de hortus conclusus (besloten tuin), een symbool voor de maagdelijkheid van Maria. De bloemen zijn geen loutere opsmuk: ze spreken een visuele taal die de middeleeuwse toeschouwer moest aanzetten tot contemplatie.
Techniek en detail: Van Eycks virtuositeit
De bloemen in Maria’s kroon zijn zó klein, dat ze bij eerste oogopslag nauwelijks zichtbaar zijn voor het blote oog. Maar bij restauraties en onder röntgen- en infraroodonderzoek zijn ze duidelijk geworden. Van Eyck gebruikte fijnste penselen en een laag-op-laag schildertechniek om de transparantie van bloemblaadjes en glans van dauwdruppels na te bootsen — een vorm van optische illusie avant la lettre.
Besluit
De bloemen in Maria’s kroon in het Lam Gods zijn meer dan een esthetisch detail: ze vormen een symbolisch netwerk van deugd, lijden, liefde en goddelijke schoonheid. In de minutieuze weergave ervan toont Van Eyck niet alleen zijn uitzonderlijk kunstenaarschap, maar ook een diepe verbondenheid met de theologische, liturgische en mystieke traditie van zijn tijd. Elk bloemblaadje getuigt van het samenspel tussen kunst en geloof in de late middeleeuwen.
22 augustus - Maria Koningin
Een week na de Tenhemelopneming van Maria, viert de Katholieke Kerk het feest van Maria Koningin of de kroning van Maria in de hemel.
In de katholieke theologie wordt Maria aangezien als de koningin van de hemel en de aarde. Deze kroning van Maria wordt nergens in de Bijbel vermeld. In de volkstraditie is dit feest evenwel al eeuwenlang aanwezig; men vermoedt vanaf de zesde eeuw. Vanaf de twaalfde eeuw duikt de kroning van Maria geregeld op in kunst, meestal als slotwerk van een cyclus over Maria’s leven. Hoewel het thema dus al eeuwenlang bestaat in de volksdevotie en in de kunst, werd het pas in 1955, een jaar na het Mariajaar, door Pius XII ingevoerd als kerkelijke feestdag en wel op 31 mei. Na de liturgische hervormingen van het Tweede Vaticaans Concilie werd de gedachtenis verplaatst naar 22 augustus.
Bron: Otheo
